Το φαινόμενο του Ευρίπου στη Χαλκίδα αποτελεί ένα μοναδικό και εντυπωσιακό γεωγραφικό χαρακτηριστικό, το οποίο εκδηλώνεται στον ομώνυμο πορθμό. Ο πορθμός του Ευρίπου έχει πλάτος 39 μέτρα, μήκος 40 μέτρα και βάθος 8,5 μέτρα. Το φαινόμενο αφορά τη συνεχή κίνηση των υδάτων με σχετικά περιοδική αλλαγή της φοράς της ροής τους.
1. Η Μηχανική Ερμηνεία του Φαινομένου
Το παλιρροϊκό ρεύμα ξεκινά από την Ανατολική Μεσόγειο και κινείται προς τα δυτικά. Φτάνοντας στις ανατολικές ακτές της Εύβοιας, το ρεύμα διχάζεται:
- Ένα μέρος του εισέρχεται στον Νότιο Ευβοϊκό.
- Το άλλο μέρος εισέρχεται στον Βόρειο Ευβοϊκό.
Το ρεύμα που μπαίνει στον Νότιο Ευβοϊκό φτάνει στη γέφυρα της Χαλκίδας μία ώρα και ένα τέταρτο νωρίτερα από το αντίστοιχο ρεύμα του Βορείου Ευβοϊκού. Λόγω αυτής της χρονικής διαφοράς, δημιουργείται μια υψομετρική διαφορά στη στάθμη του νερού ανάμεσα στα δύο κομμάτια του Ευβοϊκού (από τον νότο προς τον βορρά). Αυτή η διαφορά στάθμης, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 30 και 40 εκατοστών, προκαλεί τη φορά του ρεύματος από τον νότο προς τον βορρά.
Στη συνέχεια, τα δύο ρεύματα συναντώνται και υπερισχύει το βόρειο ρεύμα. Έξι ώρες αργότερα, οι συνθήκες αναστρέφονται. Δημιουργείται νέα διαφορά στάθμης, αυτή τη φορά από τον βορρά προς τον νότο, με αποτέλεσμα να αλλάξει και η φορά του ρεύματος (από βορρά προς νότο).
2. Οι Κατηγορίες της Ροής των Ρευμάτων
Το φαινόμενο του Ευρίπου μπορεί να χωριστεί σε δύο μεγάλες χρονικές κατηγορίες κατά τη διάρκεια του σεληνιακού μήνα:
α) Το Κανονικό Ρεύμα
Το κανονικό ρεύμα παρατηρείται για 22 έως 23 ημέρες το μήνα. Χαρακτηρίζεται από σταθερή εναλλαγή της κατεύθυνσης της ροής:
- 11 με 12 ημέρες κατανέμονται γύρω από τη φάση της Νέας Σελήνης.
- Άλλες τόσες ημέρες κατανέμονται γύρω από τη φάση της Πανσελήνου.
Κατά την περίοδο αυτή, το νερό ρέει για περίπου 6 ώρες από τον Νότο προς τον Βορρά και για τις επόμενες περίπου 6 ώρες από τον Βορρά προς τον Νότο.
β) Το Ακανόνιστο Ρεύμα
Το ακανόνιστο ρεύμα, που ονομάζεται και περίοδος «ακαταστασίας», διαρκεί περίπου 6 ημέρες το μήνα:
- 3 ημέρες γύρω από τη φάση του Πρώτου Τετάρτου της Σελήνης (όταν η Σελήνη είναι 7, 8 ή 9 ημερών).
- 3 ημέρες γύρω από τη φάση του Τελευταίου Τετάρτου της Σελήνης (όταν η Σελήνη είναι 22, 23 ή 24 ημερών).
Σε αυτές τις φάσεις παρατηρείται πλήρης ακαταστασία και δεν είναι δυνατή καμία απολύτως πρόγνωση για τη φορά των ρεμάτων. Χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής είναι η συχνή εναλλαγή κατεύθυνσης, η οποία μπορεί να φτάσει ακόμη και τις 14 με 15 εναλλαγές μέσα σε ένα 24ωρο. Οι ιδιομορφίες αυτές οφείλονται στο σχετικά μικρό μέγεθος των παλιρροιών, στην επίδραση των υδρευμάτων (ταλαντώσεις που εμφανίζονται σε λίμνες ή κλειστές θάλασσες όταν τα νερά ανεβαίνουν πότε προς τη μία και πότε προς την άλλη πλευρά), καθώς και στη γεωγραφική διαμόρφωση της περιοχής.
3. Η Ταχύτητα του Ρεύματος
- Τυπική ταχύτητα: Κυμαίνεται από 5 έως 6 μίλια την ώρα.
- Μέγιστη ταχύτητα: Πολλές φορές η ταχύτητα φτάνει τα 9 μίλια την ώρα.
Η ένταση του φαινομένου παρουσιάζεται ιδιαίτερα αυξημένη κατά τις συζυγίες (όταν έχουμε άθροισμα των ελκτικών δυνάμεων Σελήνης και Ήλιου), ενώ είναι πιο ήπια κατά τους τετραγωνισμούς (όταν η γωνία Σελήνης – Γης – Ήλιου είναι $90^\circ$). Η μέγιστη ταχύτητα του ρεύματος εμφανίζεται μόνο δύο φορές το μήνα: κατά τη διάρκεια της Πανσελήνου και κατά τη διάρκεια της Νέας Σελήνης. Μετά από αυτές τις φάσεις, η ταχύτητα του ρεύματος μειώνεται συνεχώς και σταδιακά οδηγούμαστε στην περίοδο της ακαταστασίας. Μετά το πέρας της ακαταστασίας, το φαινόμενο ξεκινά ξανά με χαμηλές ταχύτητες μέχρι να κορυφωθεί εκ νέου.
4. Ιστορική Μελέτη του Φαινομένου
Το μοναδικό αυτό φαινόμενο έχει τραβήξει το ενδιαφέρον μεγάλων επιστημόνων και προσωπικοτήτων από την αρχαιότητα μέχρι τη νεότερη ιστορία. Ανάμεσα σε αυτούς που το μελέτησαν συγκαταλέγονται οι:
- Αριστοτέλης
- Ερατοσθένης
- Τίτος Λίβιος
- Πλίνιος
- Μάνσελ * Ανακόντο
- Ανδρέας Μιαούλης (ο οποίος προχώρησε σε σχετικές αναγνώσεις)
Την πλήρη και οριστική επιστημονική λύση για τη λειτουργία και τα αίτια του φαινομένου έδωσε ο Έλληνας καθηγητής αστρονομίας, Δημήτριος Αιγινήτης.
ΔΕΙΤΕ και το VIDEO
Ένα αιώνιο φαινόμενο με επιστημονική σφραγίδα
Το όνομα του Ευρίπου, βαθιά ριζωμένο στην ετυμολογία των λέξεων «ευ» και «ριπή», μαρτυρά από μόνο του την ορμητική και ασταμάτητη φύση αυτού του μοναδικού υδάτινου δρόμου. Αυτό το «απίστευτο φαινόμενο», που για αιώνες προκαλούσε δέος και ερωτηματικά σε ολόκληρο τον κόσμο, δεν αποτελεί πλέον ένα άλυτο μυστήριο της φύσης.
Χάρη στον αναλυτικό πίνακα κατεύθυνσης των ρευμάτων που χρησιμοποιεί το Λιμεναρχείο Χαλκίδας, η συμπεριφορά των νερών κατά τη διάρκεια του σεληνιακού μήνα μπορεί πλέον να υπολογιστεί με ακρίβεια. Από τις σταθερές εξαέρωτες εναλλαγές της Πανσελήνου και της Νέας Σελήνης, μέχρι τις γεμάτες ένταση ημέρες της «ακαταστασίας», το ρεύμα του Ευρίπου συνεχίζει να μαγεύει, αποτελώντας το πιο ζωντανό και εμβληματικό ορόσημο της πόλης της Χαλκίδας.
