Κοιτάζοντας αυτή τη φωτογραφία, ίσως νομίζετε ότι βλέπετε το Ντουμπρόβνικ, τη Μονεμβασιά ή κάποιο σκηνικό από το Game of Thrones. Κι όμως, αυτή είναι η Χαλκίδα.
Αν αυτά τα τείχη στέκονταν σήμερα, η Χαλκίδα δεν θα ήταν απλώς μια πόλη για καφέ και ουζομεζέδες. Θα ήταν ένας από τους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς της Μεσογείου. Ο κόσμος, κυριολεκτικά, θα πλήρωνε εισιτήριο μόνο και μόνο για να περπατήσει στα σοκάκια της.
Η Ιστορία του Negroponte Για αιώνες, η Χαλκίδα ήταν μια καστροπολιτεία πάνω στο νερό. Οι Βενετοί την ονόμασαν Negroponte (Μαύρη Γέφυρα) και την οχύρωσαν με διπλά τείχη, τάφρους και πύργους, καθιστώντας την απόρθητη. Μέσα στα τείχη χτυπούσε η καρδιά μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας.
Το Μεγάλο Λάθος του 1890 Στα τέλη του 19ου αιώνα, στο όνομα του «εκσυγχρονισμού», πάρθηκε μια απόφαση που σήμερα φαντάζει αδιανόητη. Το Ελληνικό κράτος και οι τοπικές αρχές αποφάσισαν την κατεδάφιση των τειχών.
- Το σκεπτικό: Ήθελαν η πόλη να «ανασάνει», να φύγει η υγρασία και να ενωθεί με την ξηρά. Θεωρούσαν τα τείχη σύμβολο σκλαβιάς και οπισθοδρόμησης.
- Το αποτέλεσμα: Τα μπάζα από τα ιστορικά τείχη ρίχτηκαν στη θάλασσα για να μπαζωθεί η παραλία (η σημερινή προκυμαία).
Τι θα γινόταν αν… Φανταστείτε να διασχίζατε τη γέφυρα του Ευρίπου σήμερα και να μπαίνατε σε μια ζωντανή μεσαιωνική πόλη.
- Θα μιλούσαμε για μια «δεύτερη Ρόδο» ή μια «μικρή Βενετία».
- Η οικονομική αξία για την πόλη θα ήταν ανυπολόγιστη.
- Η αισθητική της Χαλκίδας θα ήταν παγκόσμιας εμβέλειας.
Δυστυχώς, η ιστορία δεν γράφεται με «αν». Μας έμειναν όμως αυτές οι φωτογραφίες για να θυμίζουν το μεγαλείο που υπήρχε κάποτε εκεί που σήμερα πίνουμε τον καφέ μας, αγνοώντας συχνά τι βρίσκεται θαμμένο από κάτω.
❓ Εσείς τι πιστεύετε; Ήταν αναγκαίος εκσυγχρονισμός ή ένα ιστορικό έγκλημα;
Ακόμα περισσότερες πληροφορίες
Η ιστορία της κατεδάφισης των τειχών της Χαλκίδας είναι πράγματι συγκλονιστική, ειδικά όταν μαθαίνει κανείς τις λεπτομέρειες για το ποιος, το πώς και το «πόσο».
1. Ο Δήμαρχος που τα γκρέμισε
Ο άνθρωπος πίσω από την απόφαση ήταν ο Ηρακλής Γαζέπης.
- Ποιος ήταν: Ήταν κουρέας στο επάγγελμα και εξελέγη δήμαρχος σε πολύ νεαρή ηλικία (μόλις 31 ετών). Ήταν εξαιρετικά αγαπητός και μακροβιότερος δήμαρχος της πόλης (1874-1890) ενώ αργότερα έγινε βουλευτής Εύβοιας.
- Η ειρωνεία: Αν και σήμερα η πράξη του θεωρείται «έγκλημα» κατά της ιστορίας, τότε θεωρούνταν προοδευτικός και οραματιστής. Ο κόσμος τον ψήφιζε επειδή υποσχέθηκε να γκρεμίσει το κάστρο.
2. Το Κόστος και η Εργολαβία
Εδώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που σοκάρει:
- Το τίμημα: Το γκρέμισμα δεν κόστισε απλώς, αλλά έγινε με εργολαβία που πληρώθηκε με το κυβικό. Συγκεκριμένα, η κατεδάφιση κόστισε 2,70 δραχμές το κυβικό μέτρο.
- Οι εργολάβοι έπιασαν δουλειά με μανία. Οι τεράστιοι ογκόλιθοι, που είχαν αντέξει πολιορκίες αιώνων από Φράγκους, Βενετούς και Οθωμανούς, έπεσαν μέσα σε λίγους μήνες.
Το Μεγάλο Μπάζωμα: Το πιο συγκλονιστικό στοιχείο είναι η τύχη των υλικών. Τα τείχη δεν εξαφανίστηκαν απλώς. Ρίχτηκαν στη θάλασσα. Η σημερινή προκυμαία της Χαλκίδας, εκεί που κάνουν βόλτα χιλιάδες άνθρωποι, είναι στην πραγματικότητα τεχνητή γη, φτιαγμένη από τα μπάζα του μεσαιωνικού κάστρου. Η πόλη κυριολεκτικά «πάτησε» πάνω στην ιστορία της για να βγει στη θάλασσα.
3. Τι έγινε ακριβώς και γιατί;
Η κατεδάφιση ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1890 και το κυρίως μέρος (το φρούριο του Ευρίπου) είχε εξαφανιστεί μέχρι το καλοκαίρι του ίδιου έτους.
- Η αφορμή: Το έργο συνδέθηκε με τη διαπλάτυνση του πορθμού του Ευρίπου και την κατασκευή της νέας γέφυρας. Ο πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης στήριξε το έργο στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού της χώρας.
- Το σκεπτικό: Οι κάτοικοι ήθελαν να φύγει η «κλεισούρα». Πίστευαν ότι τα τείχη εμπόδιζαν τον αέρα, έφερναν αρρώστιες και θύμιζαν την Τουρκοκρατία. Ήθελαν μια πόλη ανοιχτή στη θάλασσα, ευρωπαϊκή.
Συνοψίζοντας: Πληρώσαμε 2,70 δραχμές το κυβικό για να μετατρέψουμε μια καστροπολιτεία σε μπάζα, με τις ευλογίες του πιο δημοφιλούς δημάρχου της εποχής.
Αντί για επίλογο
Αν ο Ηρακλής Γαζέπης είχε επιλέξει τη διάνοιξη πυλών αντί για την κατεδάφιση, η ιστορία της Εύβοιας θα ήταν διαφορετική. Ο ίδιος πέθανε φτωχός και αγαπητός, πιστεύοντας ότι έκανε το σωστό για τους συμπολίτες του. Τους έδωσε αέρα, φως και θάλασσα. Τους στέρησε όμως την ταυτότητα και το μέλλον μιας παγκόσμιας πόλης.
Η φωτογραφία αυτή παραμένει ο μοναδικός μάρτυρας μιας εποχής που η Χαλκίδα ήταν η «Βενετία» της Ανατολής, πριν πληρώσουμε 2,70 δραχμές για να την κάνουμε ανάμνηση.
