Αυτοδιοικητικές Εκλογές: Ανατροπή-σοκ με την «εναλλακτική ψήφο» – Τι αλλάζει στα ψηφοδέλτια από το 2028 και πώς θα ψηφίζουμε

Η μεγάλη ανατροπή στις κάλπες: Έρχεται η «εναλλακτική ψήφος» – Πώς θα εκλέγονται Δήμαρχοι και Περιφερειάρχες σε μία μόνο Κυριακή

Μια ιστορική και ριζική αλλαγή στον τρόπο που οι Έλληνες πολίτες θα εκλέγουν τις τοπικές τους ηγεσίες φέρνει στο προσκήνιο το Υπουργείο Εσωτερικών. Ο νέος Ενιαίος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, βάζει οριστικό «λουκέτο» στον παραδοσιακό δεύτερο γύρο των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών. Από το 2028, οι τοπικοί άρχοντες θα αναδεικνύονται μέσα σε μία και μοναδική Κυριακή, με τη βοήθεια ενός πρωτοποριακού συστήματος που ονομάζεται «εναλλακτική» ή συμπληρωματική ψήφος.

Η μεταρρύθμιση αυτή δεν αλλάζει απλώς τις τεχνικές λεπτομέρειες της καταμέτρησης, αλλά μεταμορφώνει πλήρως την εκλογική συμπεριφορά των πολιτών, καθώς τους επιτρέπει να εκφράσουν μια «δεύτερη προτίμηση» την ίδια στιγμή που ρίχνουν το ψηφοδέλτιο στην κάλπη.

Ο μηχανισμός της «μονής» κάλπης: Πώς θα λειτουργεί η νέα ψηφοφορία

Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, οι αυτοδιοικητικές αναμετρήσεις για τους 332 Δήμους και τις 13 Περιφέρειες της χώρας θα διεξάγονται πλέον σταθερά κάθε πέντε χρόνια, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.

Η διαδικασία στο παραβάν θα μοιάζει αρχικά γνώριμη, αλλά θα κρύβει μια σημαντική προσθήκη στο κάτω μέρος του χαρτιού.

1. Η πρώτη επιλογή (Η κλασική ψήφος)

Ο ψηφοφόρος επιλέγει κανονικά τον συνδυασμό, τον υποψήφιο Δήμαρχο ή Περιφερειάρχη και βάζει σταυρούς προτίμησης στους συμβούλους της αρεσκείας του, ακριβώς όπως έκανε μέχρι σήμερα.

2. Η δεύτερη επιλογή (Η εναλλακτική ψήφος)

Στο κάτω μέρος του ίδιου ψηφοδελτίου θα εμφανίζονται τυπωμένοι όλοι οι υπόλοιποι συνδυασμοί που συμμετέχουν στις εκλογές. Εκεί, ο εκλογέας θα έχει τη δυνατότητα (προαιρετικά) να σημειώσει ποια παράταξη θα ήθελε να στηρίξει ως «δεύτερη εναλλακτική», στην περίπτωση που η πρώτη του επιλογή αποκλειστεί.

Το «θρίλερ» της καταμέτρησης: Το όριο του 42% και η δεύτερη φάση

Η πρώτη φάση της καταμέτρησης το βράδυ των εκλογών θα γίνει με τον κλασικό τρόπο. Αν ο πρώτος συνδυασμός συγκεντρώσει ποσοστό ίσο ή μεγαλύτερο του 42%, ανακηρύσσεται αμέσως νικητής, παίρνει τα 3/5 των εδρών και οι εναλλακτικές ψήφοι μένουν στο συρτάρι, καθώς δεν χρειάζεται να προσμετρηθούν.

Αν όμως κανένας συνδυασμός δεν πιάσει το όριο του 42%, τότε ξεκινά αμέσως η Β’ Φάση καταμέτρησης μέσα στο δικαστήριο, χωρίς να χρειαστεί να στηθούν ξανά κάλπες την επόμενη εβδομάδα:

1. Απομονώνονται οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί (αυτοί που με το παλιό σύστημα θα πήγαιναν στη δεύτερη Κυριακή).
2. Ανοίγονται τα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων παρατάξεων που αποκλείστηκαν.
3. Αν οι ψηφοφόροι αυτών των μικρότερων παρατάξεων είχαν σημειώσει στο κάτω μέρος «δεύτερη προτίμηση» υπέρ του πρώτου ή του δεύτερου μονομάχου, αυτές οι ψήφοι προστίθενται στους δύο φιναλίστ.
4. Νικητής ανακηρύσσεται όποιος συγκεντρώσει το μεγαλύτερο τελικό άθροισμα.

Ένα πρακτικό παράδειγμα ανατροπής

Ας υποθέσουμε ότι ο Συνδυασμός Α’ λαμβάνει 40% και ο Συνδυασμός Β’ λαμβάνει 36%. Οι υπόλοιποι συνδυασμοί παίρνουν αθροιστικά 24%.

Καθώς κανείς δεν έπιασε το 42%, πάμε στη Β’ Φάση. Αν από το 24% των αποκλεισμένων, ένα 5% είχε δώσει εναλλακτική ψήφο στον Α’ και ένα 10% στον Β’ (ενώ οι υπόλοιποι δεν επέλεξαν κανέναν), το τελικό αποτέλεσμα διαμορφώνεται σε 45% για τον Α’ και 46% για τον Β’. Ο Συνδυασμός Β’ κάνει την ανατροπή και εκλέγεται Δήμαρχος!

Γιατί καταργείται η δεύτερη Κυριακή; Τα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη

Η καθιέρωση αυτού του συστήματος δεν έγινε τυχαία. Στόχος του Υπουργείου Εσωτερικών είναι να αντιμετωπίσει τρία μεγάλα αγκάθια των αυτοδιοικητικών αναμετρήσεων: την τεράστια αποχή, το δυσβάσταχτο οικονομικό κόστος και τη γραφειοκρατία.

Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία, η συμμετοχή των πολιτών στον δεύτερο γύρο κατακρημνίζεται, απονομιμοποιώντας συχνά το τελικό αποτέλεσμα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των εκλογών του 2023, όπου τη δεύτερη Κυριακή η προσέλευση ήταν απογοητευτική:

Παράλληλα, η επαναληπτική ψηφοφορία μέσα σε επτά ημέρες καθιστούσε απαγορευτική και οικονομικά ασύμφορη τη μετακίνηση των ετεροδημοτών, οι οποίοι έπρεπε να ταξιδέψουν δύο φορές στην επαρχία.

Με το νέο σύστημα, πέρα από τη δημοσιονομική ελάφρυνση του κρατικού κορβανά (καθώς γλιτώνουμε τα έξοδα μιας δεύτερης εκλογικής διαδικασίας), απελευθερώνεται και τεράστιος όγκος δουλειάς από τους δικαστικούς υπαλλήλους και τις υπηρεσίες των Δήμων. Επιπλέον, ανοίγει για πρώτη φορά ο δρόμος και για τη δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου, γεγονός που αναμένεται να διευκολύνει ακόμα περισσότερο τη συμμετοχή των πολιτών.